محراب مسجد یکی از مهمترین عناصر معماری سنتی اسلامی و از برجستهترین قسمتهای معماری درون مساجد است. به طور کلی محراب یا نمازگاه پیشوا، قسمتی از مسجد است که حالت نیم طاق آن مشخص و به سمتی بیرون از مسجد اشاره دارد. اشاره داشتن را در جهتی که محراب به سمت آن ساخته شده تعبیر کنید؛ این جهت همان قبله ما مسلمانان، یعنی کعبه مقدس است. اما محراب سازی یکی از کار های تخصصی در معماری اسلامی مساجد است که هیربدنگاره با تجربه 30 ساله خود در این عرصه بهترین کیفیت کار را داراست.
نمازگاه پیشوای دینی را معمولاً با طرحها و نقوش خاصی که بسته به ابعاد و تخصص اجراکننده آن دارد تزئین میکنند. از کاشیها و گچبری ها گرفته تا طرحهای کوچک و بزرگ مقرنس کاری را در محراب مشاهده میکنیم. قطعاً خرید و نصب محراب با توجه به پیچیدگیهای آن و تنیدگی با اصول خاص معماری اسلامی، سختیها و دشواری های خاص خود را دارد. قصد داریم با این مطلب شما عزیزان را کامل راهنمایی کنیم؛ بعلاوه در این مقاله پرسشهای مهمی که در زیر مطرح میشوند را پاسخ داده ایم. با ما همراه باشید.
- تاریخچه شکل گیری محراب مسجد چگونه است؟
- انواع محراب مسجد به چه شکلی است؟
- تزئینات محراب به چه اشکالی صورت میگیرد؟
- قیمت محراب سازی و خرید محراب چگونه است؟
- نحوه استعلام قیمت تزئینات و نصب محراب چطور است؟
بعلاوه، در این صفحه از وبسایت، نمونه کارهای محراب سازی انجام گرفته به دست گروه هیربدنگاره برای مشاهده شما عزیزان قرار گرفته است.
انواع محراب مساجد از صفر تا صد
اگر بصورت حرفه ای بخواهیم به این مبحث بپردازیم باید گفت سه نوع اصلی محراب داریم که در مساجد کار می شوند:
1-محراب تخت : در محراب تخت ما هیچ عمقی به محراب نداده و محراب بهصورت کامل هم سطح با دیوار است. و در واقع تنها نماد و نقشه محراب روی کاشی طراحی شده و روی دیوار قبله مسجد نصب می شود.
2- محراب کاسه دار : این نوع محراب می تواند بصورت سه ترک و پنج ترک با رسمی بندی اجرا شود. در محراب ۵ ترک کاسه محراب (فرورفتگی) به ۵ قسمت تقسیم می شود که قسمت اول و پنجم هر کدام نصف سه قسمت دیگر هستند و روبروی هم و به صورت قرینه کار می شوند همچنین اگر کاشی این دو قسمت را کنار هم بچینید، از نظر نقشه مثل سه قسمت (ترک) دیگه می شوند. سه قسمت دیگر نیز به یک اندازه بوده و معمولا در ترک وسط اسماءالله و یکی از نام هاي خداوند نوشته می شود.
در محراب سه ترک، ما دو نیم ترک یک و پنج رو نداریم و محراب به سه قسمت مساوی تقسیم می شود. قسمت های مختلف محراب را با آجر یا دوال یا جوک از هم جدا نموده و به اصطلاح رسم می بندند تا زیبایی بیشتری داشته باشد. عمق و ارتفاع کاسهی محراب و نیز دهانه- عرض- به ابعاد مختلف می باشد و در اجرای سه یا پنج ترک بودن آن موثر است.
3- محراب با زیر دور و اسپر : در محراب زیر دور دار، ما یک عمق حداکثر۳۰ سانت به محراب می دهیم و داخل آن را تقسيم بندی بوسیله آجر یا دوال و یا جوک نمی کنیم بلکه یک قاب کامل کاشی را نصب کرده ودور ۳۰ سانتی نیز کاشی می شود.
اما اگر از منظر عموم مردم نگاه کنیم ، محراب در مسجد مکانی است که پیش نماز در آن نماز را به جماعت اقامه میکند. حال باید دانست که محراب، خود ممکن است بصورت گود و فرو رفته در زمین باشد. یعنی قسمتی از کف محراب را به شکلی پله دار یا با عمق کم که نیاز به پله نداشته باشد درست میکنیم تا پیش نماز در سطحی پایینتر از دیگر افراد قرار بگیرد. این امر نیز ریشه در اعتقادات و آیینهای ما دارد که پیش نماز بهعنوان فرد اصلی که در راه خدا علیه باطل میجنگد باید در سنگر خود همواره به یاد خدا باشد.
نوع دیگر محراب بدون این گودی نیز اجرا میشود. قسمتی از دیوار بصورت نیم طاق درآمده و شکل آن مانند تصاویر موجود در همین صفحه، محراب را میسازد. یک مدل هم شامل محراب پیش ساخته است که بیشتر برای نمازخانههای بسیار کوچک استفاده میشود و آن شکل و شمایل خاص و معماری اسلامی را در خود ندارد. ساخت محراب مسجد با توجه به ابعادی که دیوار درونی مسجد دارد و فضایی که امکان استفاده از آن وجود دارد، صورت میگیرد. هیربدنگاره متخصص در زمینه اجرای طرحهای معماری اسلامی توانسته است با حدود یک قرن سابقه در ساخت و فروش محراب، انواع محراب را با تزئینات خاص مناسب آن اجرا و نصب کند.
قیمت محراب سازی و خرید انواع محراب مسجد
باتوجه به انواع محراب ها قیمت ها نیز متفاوت است و این تغییر قیمت ها به علت سختی کار و تخصصی بودنشان از نظر محاسبات و مهندسی خاص آن است:
- قیمت محراب تخت: نوع تخت چون کار نصب و اجرای پیچیده ای ندارد بصورت متری قیمت داده می شود و از متری 2200000 تومان شروع می شود.
- قیمت محراب کاسه دار 5 ترک: قیمت گذاری این نوع دیگر بصورت متری نیست و کل کار از ابتدا تا انتها انجام و در محل نصب می گردد. قیمت این پروژه از 100000000 تومان قیمت گذاری می شود.
- قیمت محراب کاسه دار 3 ترک : این نوع پروژه نیز مانند 5 ترک هست اما هزینه به مراتب کمتری دارد و قیمت اجرای آن از صفر تا صد از 85000000 تومان آغاز می شود.
- قیمت محراب زیردور دار: قیمت ساخت و اجرای این نوع نیز از 80000000 تومان شروع می شود و بنا به شرایط محل و سفارش کارفرما قیمت ها قابل تغییر هستند.
چه عواملی بر قیمت محرابسازی تاثیر میگذارند؟
عواملی که در قیمت محرابسازی تاثر مستقیم و ویژه ای دارند را در ادامه بررسی خواهیم کرد:
- عرض، ارتفاع و عمق محراب: با افزایش ابعاد، میزان مصالح، حجم زیرسازی و مدت اجرای پروژه بیشتر میشود. عمق قابل اجرا نیز در انتخاب مدل محراب اثر دارد.
- تخت یا کاسهدار بودن: محراب تخت ساختار سادهتری دارد؛ اما اجرای محراب کاسهدار به طراحی هندسی، برشکاری و زیرسازی دقیقتری نیاز دارد و معمولا پرهزینهتر است.
- سهترک یا پنجترک بودن کاسه: ترکها بخشهای تقسیمشده داخل کاسه محراب هستند. مدل پنجترک جزئیات بیشتری دارد و زمان ساخت و نصب آن نسبت به نوع سهترک بیشتر است.
- نوع کاشی: قیمت کاشی معرق، هفترنگ یا اجرای ترکیبی متفاوت است. معرق به دلیل برش و کنار هم قرار دادن قطعات، معمولا زمان و نیروی تخصصی بیشتری نیاز دارد.
- پیچیدگی نقوش و کتیبهها: نقوش اسلیمی ظریف، خطوط منحنی و کتیبههای قرآنی سفارشی، مراحل طراحی، بازبینی و ساخت کاشی را افزایش میدهند.
- وجود مقرنس و رسمیبندی: مقرنس و رسمیبندی از تزئینات هندسی و حجمی معماری اسلامی هستند. اجرای این جزئیات به مهارت، قالببندی و زمان بیشتری نیاز دارد.
- وضعیت دیوار و زیرسازی: اگر دیوار قبله صاف، مقاوم و آماده نصب نباشد، اصلاح سطح، شاقولکردن دیوار و اجرای زیرسازی به هزینه پروژه اضافه میشود.
- نیاز به تخریب محراب قبلی: بازسازی ممکن است شامل تخریب کنترلشده، جمعآوری مصالح، ترمیم دیوار و آمادهسازی دوباره محل باشد. وضعیت سازه قبلی، هزینه این مرحله را تعیین میکند.
- محل و شهر پروژه: فاصله کارگاه تا محل اجرا، امکان دسترسی به پروژه و شرایط اقلیمی شهر میتواند بر شیوه حمل، برنامه نصب و هزینه نهایی اثر بگذارد.
- حمل مصالح و حضور گروه اجرا: هزینه بستهبندی و حمل کاشیها، رفتوآمد گروه، اقامت و تعداد روزهای حضور استادکاران باید در برآورد مالی مشخص شود.
- طرح اختصاصی یا آماده: استفاده از طرح آماده، مرحله طراحی را کوتاهتر میکند. در طرح اختصاصی، نقوش، رنگبندی و کتیبه متناسب با معماری بنا طراحی میشوند.
- مدت و شرایط اجرا: محدودیت ساعت کار، ارتفاع محل، فعالبودن مسجد و زمان تحویل فشرده میتواند برنامه اجرا و تعداد نیروهای مورد نیاز را تغییر دهد.
برای دریافت قیمت دقیق چه اطلاعاتی ارسال کنیم؟
برای برآورد اولیه قیمت محرابسازی، این موارد را آماده کنید:
عرض و ارتفاع فضای محراب
عمق قابل اجرا
یک عکس روبهرو و دو عکس از طرفین دیوار
شهر و آدرس پروژه
وضعیت فعلی زیرسازی
مدل یا تصویر طرح مورد نظر
نوع کاشی دلخواه
زمان تقریبی تحویل پروژه
برای دریافت مشاوره و استعلام قیمت، ابعاد و تصاویر محل را برای کارشناسان هیربدنگاره ارسال کنید. پس از بررسی مدل، زیرسازی و محدوده خدمات، هزینه طراحی، ساخت کاشی، حمل و نصب بهصورت شفاف اعلام میشود.
مراحل سفارش و اجرای محراب مسجد
سفارش محراب با بررسی محل آغاز میشود و پس از ساخت و نصب قطعات به تحویل پروژه میرسد.
- دریافت ابعاد و تصاویر: کارفرما عکس دیوار قبله و ابعاد اولیه را میفرستد تا امکان اجرای طرح بررسی شود.
- بازدید و اندازهگیری دقیق: در پروژههای جدی، کارشناس ابعاد واقعی، عمق و وضعیت دیوار را در محل ثبت میکند.
- انتخاب مدل و متریال: مدل، متریال، رنگ، نقوش، خط و متن کتیبه با نظر کارفرما مشخص میشوند.
- طراحی اولیه و تایید کارفرما: طرح اجرایی برای بررسی و تایید نهایی در اختیار هیئت امنا قرار میگیرد.
- تولید کاشی و آمادهسازی قطعات: کاشی، آجر، کتیبه و دیگر اجزا بر اساس طرح نهایی تولید و آماده نصب میشوند.
- زیرسازی و اجرای محراب: زیرسازی، کاسه و سطح نصب آماده میشوند. رسمیبندی، یعنی شبکه هندسی زیر طاق، نیز طبق نقشه اجرا میشود.
- نصب و تحویل پروژه: پس از نصب کاشیها، بندکشی و تکمیل جزئیات، پروژه تحویل داده میشود. در صورت ارائه ضمانت یا خدمات پس از اجرا، مدت، محدوده پوشش و شرایط آن باید در قرارداد نوشته شود.
برای شروع، ابعاد و تصاویر محل را برای هیربدنگاره ارسال کنید.
تاریخچه شکل گیری محراب
آنچه در نظر مورخان و تاریخ نگاران، پیشینهی نمازگاه پیشوا را مشخص میکند، اشاره به بازسازی مسجدالنبی در تاریخ اسلام است. این هنگام، محراب به مسجد برای اولین بار وارد شد. پس از آن در مساجدی در مصر و دمشق نیز تعبیه شد و به همین شکل در جهان اسلام ساخت و اجرای محراب گسترش یافت. در زمانهایی چون حکومت صفویه، تلألؤ معماری اسلامی، بهره گیری از محراب را در مساجد بیشتر و با تزئینات افزونتر ایجاد کرد.
تزئینات انواع آن
طرح محراب مسجد همانگونه که نمونههای آن را در همین صفحه نیز مشاهده میکنید، دارای تزئینات خاصی است که یک به یک ریشه در عمق معماری دیرینه اسلامی دارند و هر یک، برگی زرین از آنچه معماری اسلیمی از آن سخن میگوید، در دست دارند. در ادامه به انواع این تزئینات اشاره میکنیم.
- گچبریها
در بطن سازههایی که با اصول معماری سنتی اسلامی تزئین شدهاند، گچ بری کاربردهای فراوانی دارد. در نیم سقف یا نیم طاقی که درون محراب اجرایی روی دیوار تشکیل میشود، گچبری را به شکلهایی مانند مقرنس میتوانیم اجرا کنیم. نقوش انتزاعی، گل و بوته و خطوط الگو دار از اشکال دیگر تزئینات گچبری در این ناحیه محراب هستند.
- کاشی کاریها
کاشیهای معرق هفت رنگ انواعی از کاشیهای سنتی هستند، که به همراه آجر لعابدار، از آنها به خوبی در تزئینات محراب بهره میبریم. کاشیها در فضای بیرونی یا درونی محراب بهعنوان تزئین بکار میروند و آن روح رنگ و نمای معماری سنتی را درون این فضای مقدس میدمند.
بعلاوه آن، کاشیهای مسجدی که شامل آیات قرآن و کلام خداوند تعالی هستند، بصورت افقی و عمودی، میتوانند دور تا دور نمای محراب را بر روی دیوار بپوشانند.برجستگیها و طرحهایی که با کاشیهای خاص در محراب ایجاد میشود، همگی جز مراحل نصب محراب هستند.
ساخت محراب به خصوص محراب کاسه دار دارای قوانین و محاسبات خاصه هندسی است که با توجه به ابعاد کل فضایی که محراب را در برمی گیرد و نیز چگونگي قرار گرفتن محراب که مثلا در کنج مسجد باشد و یا دیوار تخت و نیز عرض و ارتفاع مد نظر فرق می کند. همچنین معمولا نصب کاشی ها، آجرها و دوال و دیگر عناصر تزئین نیاز به انجام زیر کار و ساخت سازه متناسب با محراب دارد.
چرا ساخت محراب را به هیربدنگاره بسپاریم؟
هیربدنگاره بهدلیل تجربه در اجرای معماری ایرانیاسلامی، محراب را متناسب با ابعاد واقعی و ویژگیهای فضای مسجد طراحی میکند. در این فرایند، عرض و ارتفاع دیوار قبله، عمق موردنیاز، سبک معماری و محدودیتهای محل اجرا پیش از نهاییشدن طرح بررسی میشوند.
امکان ساخت کاشی و اجرای طرح اختصاصی، کتیبه قرآنی و نقوش سفارشی نیز با توجه به درخواست کارفرما وجود دارد. اجرای کار به استادکاران آشنا با کاشیکاری و جزئیات محراب سپرده میشود تا طرح مصوب با دقت بیشتری اجرا شود. در پروژههایی که خدمات کامل در قرارداد تعریف شده باشد، طراحی، تولید قطعات، زیرسازی، نصب و تکمیل جزئیات بهصورت یکپارچه انجام میشود.
پیش از سفارش نیز کارفرما میتواند مشاوره بگیرد، تصاویر و ابعاد محل را ارسال کند و نمونه پروژههای مرتبط را بررسی کند. سوابق پروژههای داخلی یا خارجی نیز فقط زمانی مبنای ارزیابی قرار میگیرند که تصاویر، مشخصات و مستندات قابل بررسی آنها ارائه شده باشد.